Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Những tư tưởng chịu ảnh hưởng Kitô giáo (tiếp theo)

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ NHỮNG TƯ TƯỞNG CHỊU ẢNH HƯỞNG KITÔ GIÁO (tiếp theo)

Muốn kê khai lên, trình bày ra những cho hết ảnh hưởng theo nghĩa rộng của Kitô giáo trên tư tưởng loài người thì không thế được, tôi chỉ xin trình bày với các anh chị một vài điểm mà tôi cho là quan trọng và như là tiêu biểu mở đường cho những ai muốn đi vào con đường nghiên cứu này.

Nhân đây tôi cũng xin nói lên các loại có thể nói là trí tuệ hóa cái nội dung mà ta gọi là tín điều biến từ tín sự sang tín lý, nghĩa là những sự kiện cụ thể được phát biểu qua những ngôn từ, qua những phạm trù trí tuệ, do các vị có thẩm quyền của Giáo hội tuyên bố và khẳng định những ai muốn trở thành thành viên của Giáo hội thì phải chấp nhận như là chân lý.

Những tín điều ấy không có nhiều, các anh chị có thể nghe được qua những buổi phụng vụ được đúc kết trong bản kinh gọi là Kinh Tin kính và được nới rộng hơn nữa trong những cuốn kinh bổn mà các trẻ em đến tuổi có lý trí đều phải học. Bất cứ người nào ngoài Kitô giáo mà muổn trở thành Kitô hữu đều cũng phải tuyên xưng mình tin những điều đó là chân lý, được Thiên Chúa mạc khải qua trung gian đời Đạo Cũ là Do Thái và đời Đạo Mới là Giáo hội Công giáo.

Toàn bộ những tín lý ấy có thể ví như là trung tâm và chúng ta bước ra một vòng tròn ngoại vi thứ hai là thần học, nghĩa là căn cứ vào những tín lý ấy, những người có trình độ kiến thức suy nghĩ, đào sâu, quảng diễn thành một hệ thống chặt chẽ liên quan đến những vấn đề Hữu thể học, Đạo đức học, tức là những vấn đề vũ trụ, nhân sinh. Các nền thần học xây dựng trên những tín lý, rồi lấy chính những tín lý mà kiểm chứng những suy luận của mình nhằm giúp trí tuệ đi sâu vào những tín điều, giúp cho ngôn từ trình bày được những tín điều, trước hết là đối với chính bản thân mình, sau nữa là đối với những người muốn biết nội dung tín điều là gì.

Chúng ta có thể bước sang một vòng thứ ba nữa là những nền tư tưởng thuần túy triết học, nhưng khởi hứng từ những tín điều Kitô giáo, đó là những triết thuyết Kitô giáo do những triết gia Kitô hữu xây dựng nên; chẳng hạn như triết thuyết của Jacques Maritain [Jacques Maritain (18/11/1882 - 28/4/1973) là một triết gia Công giáo người Pháp. Lớn lên theo đạo Tin lành, ông theo thuyết bất khả tri trước khi chuyển sang Công giáo vào năm 1906. Là tác giả của hơn 60 cuốn sách, ông đã giúp hồi sinh Thomas d'Aquin cho thời hiện đại và có ảnh hưởng trong việc phát triển và soạn thảo Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền. Đức Thánh Cha Phaolô VI đâ trình bày "Thông điệp gửi những người có tư tưởng và khoa học" vào lúc kết thúc công đồng Vatican II cho Maritain, người bạn và người cố vấn lâu năm của ngài. Chính vị giáo hoàng này đã nghiêm túc cân nhắc việc phong ngài làm Hồng y giáo dân, nhưng Maritain đã từ chối. Mối quan tâm và tác phẩm của Maritain trải rộng trên nhiều khía cạnh của triết học, bao gồm thẩm mỹ, lý thuyết chính trị, triết học khoa học, siêu hình học, bản chất của giáo dục, phụng vụ và giáo hội học. (Dịch từ Wikipedia)], triết thuyết của Gabriel Marcel, triết thuyết cúa Maurice Blondel [Maurice Blondel (2/11/1861 - 4/6/1949) là một triết gia người Pháp, người có những tác phẩm có ảnh hưởng nhất, đặc biệt là L’Action, nhằm thiết lập môi quan hệ đúng đắn giữa lý luận triết học tự trị và niếm tin Kitô giáo.] v.v...

Cuối cùng chúng ta đi đến vòng ngoại vi sau hết là những triết gia tuy không phải là Kitô hữu, nhưng chịu ảnh hưởng sâu đậm của tín điều Kitô giáo, ví dụ như Bergson và, đương nhiên chúng ta cũng phải kể đến cả những học thuyết mà một số luận cứ chỉ nhằm đả kích những tín điều Kitô giáo. Sở dĩ Kitô giáo đã ảnh hưởng đến những triết thuyết vừa kể là bởi vì, nếu không có đức tin Kitô giáo, thì không có những luận cứ được đưa ra để đả kích nội dung đức tin Kitô giáo và cũng không có vấn đề nêu lên Kitô giáo mà các thuyết đả kích ấy lại không tìm cho ra một giải pháp ngược lại để phi bác, để phủ nhận.

Do đó, tôi nghĩ rằng, chẳng những muốn hiểu các tín lý, hiểu nền thần học Kitô giáo, những triết thuyết chịu ảnh hưởng Kitô giáo, những triết học xây dựng trên nền tảng Kitô giáo, mà ngay cả muốn hiểu những triết thuyết ở tây phương có tính cách đả kích Kitô giáo, thì cũng phải biết rõ nội dung Kitô giáo là gì.

Cũng xin nhắc lại, những cuộc trao đổi giữa tôi và các anh chị cũng không ngoài mục đích đó, vì vậy, sau này tôi sẽ dùng câu dùng câu, "Ánh sáng Kitô giáo chiếu rọi lên quan niệm nhân sinh vũ trụ này" và chữ "ánh sáng" ở đây không có nghĩa là những chân lý, do như tôi nói, có những triết thuyết nhằm đả kích Kitô giáo; chữ "ánh sáng" ở đây được hiếu theo nghĩa chỉ là rọi lên để cho thấy rõ hơn, thế thôi, bởi vì mục đích trao đổi giữa tôi và các anh chị không phải là thuyết giáo, biện giáo hoặc truyền giáo, nhưng chỉ trình bày một cách có thể nói là cố gắng khách quan hết mức có thể, hòng giúp các anh chị nắm được cốt lõi của đức tin Kitô giáo và ảnh hưởng của Kitô giáo trên lịch sử tư tưởng nhân loại, nhất là lịch sử tư tưởng Tây phương mà, dù muốn dù không, toàn thể nhân loại cũng ít nhiều chịu ảnh hưởng.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.