Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Hiệp nhất với Thiên Chúa - Cảm thức tôn giáo cá nhân trong Kitô giáo (tiếp theo)

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ HIỆP NHẤT VỚI THIÊN CHÚA

2. Cảm thức tôn giáo cá nhân trong Kitô giáo (tiếp theo)

Trong khoảng thời gian ngắn hẹp này, tôi xin trình bày một vài điểm cốt yếu.

Trong sự khác biệt như đã nói, tôi xin phân ra làm hai loại: Một là thần hiệp tự nhiên, nghĩa là những đời sống thần hiệp, dù là hữu thần, hữu ngã và đa ngã, dù là vô thần hay phiếm thần, nhưng do kinh nghiệm tự nhiên, suy luận tự nhiên, nỗ lực tự nhiên của con người, chứ không do sự mạc khải, sự đi trước của Thượng đế, ví dụ như Lão giáo hay là Ấn Độ giáo mà một bên có thể nói là phiếm thần, còn một bên cũng có thể nói là hữu thần; nhưng dù là vô thần, phiếm thần như Lão giáo hay là có một dạng nào hữu thần như Ấn Độ giáo, thì cũng là do suy tư của con người mà ra.

Thứ hai là thần hiệp của ba tôn giáo chính phát tích từ Tổ phụ Abraham, là tôn giáo, như tôi đã trình bày ngay từ đầu, do Thiên Chúa đi bước trước là Do Thái giáo, Kitô giáo và Hồi giáo. Bên dưới những hiện tượng tâm lý hay những kỹ thuật tham thiền nhập định mà có thể nói chung chung có những nét giống nhau, thì sự khác biệt nằm ở hai điếm này: Thứ nhất, hình như thần hiệp tự nhiên vốn do nỗ lực của con người áp dụng những kỹ thuật rất tinh vi, đôi khi rất khó khăn về thể lý và tâm lý, chẳng hạn như phương pháp thiền định trong Phật giáo, phương pháp Yoga trong Ấn Độ giáo, hầu như là những kỹ thuật, nếu được hướng dẫn, dày công tập luyện, tất nhiên sẽ đạt được những trạng thái thần hiệp, dưới những biểu hiện tâm lý và thể lý mà đôi khi ảnh hưởng lên cả vũ trụ vật chất, và đời sống thần hiệp như thế là kết quả sở đắc hoàn toàn của công lao con người; điểm khác biệt thứ hai là cuộc đời thần hiệp đó được quan niệm như là một sự hoàn toàn siêu thăng, nếu không muốn nói là một sự hoàn toàn siêu thoát theo một hướng đi lên, càng ngày càng ra khỏi những tầng lớp hữu thể từ thấp lên cao được dàn trải theo chiều ngang.

Nhà thần hiệp, như hình ảnh được mô tả trong thuyết Platon và Tân Platon, là con người đã đưa linh hồn thoát khỏi tù ngục của thân xác, và thoát khỏi được chính cái vũ trụ vật chất này, để đi vào kết hợp với một thế giới linh niệm mà nền tảng, nguồn gốc là linh niệm thiền, và hình như kết hợp chỉ là một từ ngữ, chứ thực chất là một sự hòa tan. Sự hòa tan này hầu như xóa nhòa biên giới giữa hữu thể này hữu thể kia, mà đương nhiên các hữu thể đó không có ngã vị tính, cá vị tính như một vị Thượng tọa đã dùng hình ảnh này để mô tả đời sống nơi cực lạc, không phải là linh hồn được kểt hợp với một ngã vị nào, nhưng đó là tình trạng vắng lặng của một biển trùng dương không còn gợn sóng; cái mê lầm chỉ như ngọn gió khơi động lên những hữu thể thực sự không có gợn sóng, và lý tưởng là làm sao cho ngọn gió mê lầm đó ngừng lại, thì trùng dương trở về vắng lặng, tĩnh mịch được gọi như là một thế giới vô ngã, hay là một thế giới nhất thể đôi khi được mô tả bằng hình ảnh cái tâm hoằng đại vô ngã.

Do đó, trong những đời sống thần hiệp như vậy, có một thái độ khinh chê nào đó đối với vật chất đến mức coi vật chất như là một thứ huyền ảo, khinh chê sự hiện hữu của cá vị, của ngã vị, và lý tưởng xóa nhòa ngã vị, xóa nhòa cá vị chỉ còn lại một hữu thể duy nhất, thường được gọi là một cái "soi" [tiếng Pháp, "bản thân"], chứ không còn là cái "moi absolu", tức là một cái "bản thân" tự tại chứ không phải là một ngã vị tuyệt đối.

Vì thế, những cảm nghiệm thần hiệp ấy thường là có tính cách duy tâm, duy linh và hầu như là "phi vũ trụ, acosmique", phủ nhận cái sự hiện hữu có thực của vũ trụ này, và coi nó hoặc như là một sa đọa, hoặc như là một huyền ảo. Đời thần hiệp, hoặc là một đời của những linh hồn đã trở về hòa tan vào nguồn gốc của mọi hữu thể, hoặc chỉ là một sự thức tỉnh khỏi một cơn mê, chẳng những biết mọi sự là không, mà ngay cả chính bản thân mình như một cá vị thể, như một ngã vị thể cũng là không, nhưng chỉ có cái “soi" tuyệt đối vô ngã vị mà thôi.

Cái kết quả đó là do tri thức, do những kỹ thuật tu luyện tự nhiên, tự con người sở đắc lấy, nếu áp dụng đúng thì tất nhiên sẽ đạt, chứ không phải là một ân sủng do bất cứ ngã vị nào đem lai, có chăng thì chỉ có sự giúp đỡ, sự hướng dẫn của những con người đi trước mà thôi.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.