Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Giáo hội hữu hình và vô hình - Giáo hội Công giáo là bí tích của Thiên Chúa (tiếp theo)

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ GIÁO HỘI HỮU HÌNH VÀ VÔ HÌNH

6. Giáo hội Công giáo là bí tích của Thiên Chúa (tiếp theo)

Thứ hai, đời sống của con người, qua phạm trù bí tích, cho chúng ta thấy nếu một nền văn hóa của một xã hội thấm nhuần sinh hoạt bí tích, thì vừa tránh được cái có thể nói là cám dỗ mà tiếng Pháp gọi là "spiritualism évaporeux", một thứ tâm linh hư ảo nào đó quá nặng tính cách chủ quan; vừa gắn bó con người vào đời sống cộng đoàn cùng với những cơ chế có thể nặng nề, đôi khi gò bó nhưng cần thiết cho con người cụ thể, chứ không phải một thứ "đạo tại tâm" chủ quan, cá nhân và có thể nói là phần nào phiêu diêu.

Ví dụ, như tôi nói, Bí tích Giải tội chẳng hạn, mặc dù có những khía cạnh thoạt nhìn đôi khi khó chấp nhận, nhưng lại giúp cho con người ý thức được và thể hiện được tính cách tương quan liên ngã vị cụ thể của đời sống đạo đức luân lý, hạn chế và trừ khử được những cái lệch lạc duy tâm, cá nhân chủ nghĩa đưa con người vào một thế giới đôi khi ảo tưởng, tránh được sự trốn chạy để đi tìm một thứ an ủi lương tâm dễ dãi nào đó; được như thế là nhờ nó buộc người ta phải giáp mặt với một con người cụ thể, đòi hỏi phải cụ thể hóa thiện chí của mình do sự tiếp cận những con người với những cơ chế, chịu sự phê phán khách quan nào đó, một sự thấm định và một lời hóa giải cụ thể. Điều này tôi chỉ nói qua thôi, ai có sống Bí tích Hòa giải mới ý thức được.

Ngoài ra, phạm trù bí tích còn có cả một sự cảnh tỉnh. Nếu có dịp đi dự những lễ nghi của Kitô giáo, các anh chị sẽ thấy đôi khi đạt đến đỉnh cao về thẩm mỹ, và có một điều là những nghi lễ ấy không phải là do những người có khiếu thẩm mỹ cao sáng tạo nên như các nghệ sĩ, nhưng nhiều khi chỉ tích lũy những quy định của những cộng đoàn, những cá nhân rất tầm thường rồi dần dà trở nên nhịp nhàng, hài hòa, và điều này còn tỏa ra ngay cả trong những công trình nghệ thuật kiến trúc, hội họa, điêu khắc, âm nhạc cho đến cả trang phục cử hành Thánh lễ.

Những điều đó, theo tôi nghĩ, không phải tình cờ mà có, nhưng là bắt nguồn từ cái lý do sâu xa hơn khiến tôi không thể không liên tưởng đến một quan niệm trong triết học Platon, đó là nguyên nhân điển hình, tiếng Pháp gọi là "cause exemplaire", tức là nhiều khi muốn lý giải một sự vật nào đó, thì có một phương thức là tìm xem thử nó mô phỏng theo một điển hình nào. Do đó, trong bí tích, hình như vẫn thể hiện cách lĩnh hội, cách lý giải ấy, tức là trong tác động của Giáo hội ta thấy được tác động của Đức Kitô, qua tác động của Đức Kitô, thấy được chính tác động của Thiên Chúa toàn năng.

Nếu đào sâu hơn nữa, nhìn xa hơn nữa, thì sẽ thấy sự thẩm mỹ của các nghi thức phụng vụ và các công trình nghệ thuật trong Giáo hội Công giáo, nói riêng và các Giáo hội khác thuộc Kitô giáo, nói chung có phải là nói lên một quan niệm về Thẩm mỹ học cho rằng, sở dĩ một công trình nào đó có được một giá trị thẩm mỹ nhất định là bởi vì, qua cái hữu hình của vật chất nhìn thấy được ánh sáng của thế giới tinh thần, hoặc nói rõ hơn, ánh sáng của thế giới tâm linh. Một khối vật chất sở dĩ đẹp là vì nó phản ảnh được thế giới tâm linh cho những con người nhìn bằng cặp mắt của thế xác; có thể ví cái vũ trụ vật chất này như là tấm gương phản chiếu một thế giới nào đó mà điển hình là đẹp.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.