Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Hiệp nhất với Thiên Chúa - Thiên Chúa nhất thể tam vị

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ HIỆP NHẤT VỚI THIÊN CHÚA

1. Thiên Chúa nhất thể tam vị

Với ba phạm trù ngã vị, tự do và tình yêu, chúng ta bước sang phần cuối cùng về vấn đề "Ảnh hưởng Kitô giáo trên bình diện tư tưởng", một vấn đề vừa có tính cách thần học, vừa có tính cách triết học, và cũng là trình bày cái tín điều căn bản cao nhất của nội dung Kitô giáo, đó là mầu nhiệm Thiên Chúa Nhất Thể Tam vị, hay nói một cách nôm na là: một Chúa Trời mà có Ba Ngôi.

Khi bàn về vấn đề hữu thể, chúng ta thấy có một vấn đề là tương quan giữa một và nhiều, giữa "l'un", cái đơn và "le multiple", cái đa. Hình như trí tuệ con người luôn bị giằng co giữa cái yêu sách, cái nguyên tắc căn bản cho trí tuệ là sự đồng nhất, với cái đa tạp mà mọi hiện tượng đều phô ra trước mắt con người. Cái khát vọng của trí tuệ là đi đến một cái gì đồng nhất, nhưng đồng thời hiện thực bao giờ cũng thể hiện cái đa tạp.

Trên kia, tôi đã có nói quan niêm cho rằng Thiên Chúa !à thuần linh thì không hẳn đã là đúng, nhưng có thế nói Thiên Chúa thuần hữu, là Đấng có, Đấng HỮU, như Ngài đã tự xưng với Môsê trong Cựu ước. Nhưng bản chất của cái HỮU ấy là gì? Trong toàn bộ Kinh thánh tôi không thấy có chữ "tâm" cũng không thấy có chữ "vật", tôi cũng chẳng thấy có chữ "linh", tôi chỉ thấy trong Tân ước, thánh Gioan định nghĩa Thiên Chúa là TÌNH YÊU. Vậy thì, đúc kết từ hai định nghĩa ấy về Thiên Chúa: Thiên Chúa là Đấng CÓ và Thiên Chúa là TÌNH YÊU, chúng ta có thể rút ra kết luận: "CÓ là TÌNH YÊU".

Tình yêu bao hàm tương quan giữa chủ thể yêu và đối tượng được yêu; nhưng đối tượng được yêu đây không phải là một sự vật ù lì, thụ động, mà đối tượng được yêu đây cũng phải là một chủ thể, có thể đón nhận tình yêu trong tự do và có khả năng đáp lại tình yêu ấy cũng trong sự tự do, nghĩa là đối tượng của tình yêu cũng phải là một ngã vị.

Vậy thì, khi mạc khải của Thiên Chúa nói cho biết Thiên Chúa là Tình Yêu, tất nhiên cũng bao hàm rằng Thiên Chúa có ngã vị tính, có tự do tính, vì chỉ có ngã vị với tự do mới có tình yêu. Như thế, trong Thiên Chúa tuy là Một, lại cũng có cả Nhiều, vừa đơn vừa phức, bởi vì tình yêu chỉ có nghĩa khi ít nhất phải có hai người yêu nhau, A yêu B, B yêu A; A đón nhận tình yêu của B và B đón nhận tình yêu của A.

Tôi nghĩ rằng, trong các tư tưởng hữu thần, hầu hết đều ít nhiều có lờ mờ quan niệm Thiên Chúa có ngã vị; còn nếu quan niệm hữu thần mà cho rằng Thiên Chúa không có ngã vị, thì quả thực, đào cho đến cùng sẽ đi đến nhận xét rằng đó là một quan niệm "phiếm thần". Như tôi đã trình bày trên kia nếu đã là phiếm thần, thì có thể nói là "vô thần". Do đó, mạc khải trong Kitô giáo cho ta thấy Thiên Chúa có ngã vị tính là Tam vị, và bản chất của tương quan giữa Tam vị ấy được gọi là Tình Yêu trao ban, đón nhận trong sự tự do.

Trong Do Thái giáo, Thiên Chúa chỉ mới mạc khải cái ngã vị tính của Ngài và chỉ mới có một sự giao ước giữa ngã vị tính của Ngài với ngã vị tính của mỗi một cá nhân cũng như ngã vị tính tinh thần, tiếng Pháp là "Personne morale", của toàn thể dân Chúa. Phải sang thời Tân ước, Đức Giêsu mới mạc khải cho dân Ngài biết rằng, trong Thiên Chúa có tương quan liên ngã vị, và tương quan liên ngã vị đó là Tình Yêu, mà Tình Yêu ấy bao hàm một sự đồng đẳng nào đó giữa những Chủ Thể yêu nhau.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.