Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Hiệp nhất với Thiên Chúa - Thiên Chúa nhất thể tam vị (tiếp theo)

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ HIỆP NHẤT VỚI THIÊN CHÚA

1. Thiên Chúa nhất thể tam vị (tiếp theo)

Thật ra, nói rằng Thiên Chúa là Nhất Thể Tam vị, thì đó chỉ là một cách nói trừu tượng, sau khi đã trải qua hằng trăm năm suy nghĩ, cân nhắc, tính toán, lựa chọn do cộng đoàn dân Chúa tuyên xưng, định rõ nội dung đức tin. Còn nếu chỉ đọc những lời của Đức Giêsu Kitô, chúng ta không thấy những từ ngữ trừu tượng mang dấu vết những phạm trù loài người.

Đức Giêsu Kitô chỉ nhắc đến Thiên Chúa như là Cha của Ngài, và cho thấy tất cả mọi sự nơi Ngài đều do Ngài hoàn toàn đón nhận từ Cha Ngài, nghĩa là có một dạng nào đó. Ngài được sinh ra bởi Cha Ngài, nhưng đồng thời cũng có những ngôn từ, nhưng hành vi của Ngài cho con người loáng thoáng thấy Ngài cũng có những quyền năng, có tính cách của chính một Thiên Chúa. Rồi trước khi đi vào cuộc Khổ Nạn, Ngài cũng hứa hẹn, khi rời khỏi trần gian này để ngự bên hữu Đức Chúa Cha, sẽ phái một Đấng đến để an ủi, dạy dỗ, khai triển, nâng đỡ, hướng dẫn cái cộng đoàn mà Ngài thành lập nên, tức là Giáo hội Kitô giáo, tức là dân Thiên Chúa trong thời Đạo Mới, và Đấng mà Ngài sẽ gửi xuống ấy được gọi là Thánh Linh, cũng có một dạng như là một chủ thể có ngã vị tính.

Sau hàng trăm năm đời sống thực tế suy nghĩ tìm tòi, cân nhắc lựa chọn, một công đồng của Giáo hội đã họp lại và đã quyết định đi đến chỗ công bố một cách rõ ràng minh bạch rằng, trung thành với truyền thống độc thần của Do Thái giáo: Thiên Chúa chỉ có MỘT, nhưng trong Thiên Chúa một bản tính duy nhất đó có một tương quan nhất định giữa ba thực thể gọi là ngã vị.

Đến đây chúng ta bước sang một phạm trù đặc biệt của Kitô giáo, đó là phạm trù có thể tạm dịch là "Tương quan bản thể", tiếng Pháp là "Relation substantielle", hoặc là "Subsistence". Tôi mạn phép các anh chị để đi vào một bình diện hơi trừu tượng. Thường thường người ta quan niệm tương quan chỉ là một tùy thể, như một "accident" (cái phụ/ ngẫu nhiên) có thể có mà cũng có thể không. Ví dụ, tương quan trên dưới: A ở trên B, nhưng nếu A và B ở hai chân trời khác nhau, thì sự trên dưới có thể không có mà A và B vẫn có, hoặc là cái tương quan đó cũng có thể thay đổi, ví dụ A ở trên B nhưng cũng có thể đảo ngược lại được, B ở trên A, bởi vì, khi chưa có tương quan trên - dưới hoặc dưới - trên giữa A và B, hoặc có thể không bao giờ có tương quan trên - dưới, dưới - trên giữa A và B, thì A tự nó vẫn có như là một hữu thể. Chính vì vậy, tương quan chẳng qua chỉ là một phụ thể hay là một tùy thể, có đó nhưng có thể không có, có như vậy nhưng cũng có thể có cách khác.

Trái lại, tương quan liên ngã vị trong Thiên Chúa không phải là một cái gì đến sau các ngã vị, chẳng hạn như, có Ngôi Cha trước một thời gian đã, và trong thời gian đó chỉ có một mình Ngôi Cha mà không có Ngôi Con, sau đó mới có Ngôi Con và Ngôi Con có là có đó, nhưng tương quan Cha-Con chỉ là một cái gì tùy thể; và Ngôi Thứ Ba cũng thế, có thể có Ngôi Thứ Ba nhưng không có tương quan giữa Ba Ngôi. Nếu thế thì tương quan chỉ là tùy thể. Tuy nhiên, thực tế tương quan trong Ba Ngôi thì khác hẳn: Cha chỉ có trong mức độ là Cha, nghĩa là cái có của "tính Cha" chỉ có khi có Con, và "tính Con" chỉ có khi có Cha và có thể nói rằng sự hiện hữu của Cha là chính tương quan Cha - Con, sự hiện hữu của Con chính là tương quan Con - Cha, và sự hiện hữu của Ngôi Ba chính là tương quan nối liền giữa Cha và Con ấy. Như thế không có chuyện Ngôi Cha, Ngôi Con và Ngôi Thánh Thần có thể có ở dạng tách rời nhau mà không có tương quan, bởi lẽ chính cái tương quan múc cạn sự hiện hữu của Ngôi Vị Cha, Con và Thánh Thần, chính cái tương quan làm nên Cha là Cha, không có tương quan thì không có Cha, chính cái tương quan làm nên Con là Con, không có tương quan thì không có Con, chính cái tương quan yêu đương giữa Hai Ngôi làm nên Ngôi Ba, không có tương quan đó thì không có Ngôi Ba.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.