NGỌN LỬA TÌNH NỒNG
(Phiên bản B)
CA KHÚC THỨ BA (tiếp theo)
48. Hẳn anh sẽ bảo: Nếu chẳng hiểu biết được điều gì một cách rạch ròi thì làm sao linh hồn có thể tiến bộ được! Tôi xin thưa với anh rằng: nếu linh hồn hiểu biết một cách rạch ròi nó sẽ chẳng tiến bộ. Lý do là vì Thiên Chúa vượt quá tầm trí hiểu, do đó trí hiểu không thể nào hiểu hay đạt đến Thiên Chúa. Vì thế, một khi trí hiểu tìm đến Thiên Chúa bằng hiểu biết thì chẳng những không đạt được đến Thiên Chúa mà trái lại càng xa cách Ngài. Do đó, trước hết trí hiểu phải ra khỏi chính mình và sự hiểu biết của mình, để đạt đến được Thiên Chúa bằng cách bước đi trong đức tin và nhờ tin chứ không nhờ hiểu. Và như thế, trí hiểu đạt đến hoàn thiện; bởi lẽ sự hiệp nhất với Thiên Chúa chỉ đến nhờ đức tin chứ không nhờ phương thế nào khác. Linh hồn đạt đến Thiên Chúa nhờ không hiểu hơn là nhờ hiểu.
Vì thế, xin anh đừng bận lòng nếu trí hiểu không quay trở lui (nghĩa là nếu trí hiểu không còn khát khao bận bịu với những nhận thức cụ thể và những thứ suy lý hiểu biết khác mà chỉ muốn được thư thái an nhàn) thì có nghĩa là nó đang tiến bộ vì nó đang trút rỗng hết tất cả những gì có thể lọt vào trong nó, bởi không thứ gì trong những thứ ấy là Thiên Chúa. Vì như chúng tôi đã nói, Thiên Chúa không thể ở trong một tâm trí bận bịu.
Và nơi tình trạng hoàn thiện này, không quay lui tức là tiến tới. Trí hiểu được tiến bộ khi biết đặt mình vào đức tin hơn, cũng có nghĩa là biết tiến hơn vào tăm tối, bởi lẽ, đức tin là sự tối tăm đối với trí hiểu. Như thế, vì trí hiểu không thể hiểu được bản chất Thiên Chúa nên cần phải tiến bước bằng cách quy phục chứ không bằng cách hiểu. Vì thế, này ngài linh hướng! Để lợi ích, trí hiểu nên làm điều mà anh kết án, nghĩa là, nó cần phải tránh bận bịu với những sự hiểu biết rạch ròi, bởi lẽ nó không thể đạt tới Thiên Chúa nhờ những hiểu biết ấy, trái lại, chúng còn gây cản trở, không cho nó đến được với Thiên Chúa.
49. Này ngài linh hướng, hẳn anh sẽ nói: Ôi! Nếu trí hiểu chẳng hiểu được rạch ròi, lòng muốn sẽ vô công rỗi việc và sẽ không yêu được, mà đây lại là điều luôn luôn phải tránh trên con đường tâm linh! Lý do là vì lòng muốn chỉ có thể yêu được điều mà trí hiểu đã hiểu được.
Xin thưa, quả là đúng vậy, nhất là nơi những hoạt động và những hành vi tự nhiên của linh hồn, nơi đó, lòng muốn chỉ yêu được những gì trí hiểu đã hiểu được một cách rạch ròi. Tuy nhiên, nơi sự chiêm niệm chúng tôi đang bàn, qua đó - như chúng tôi đã nói - Thiên Chúa tuôn đổ chính Ngài vào linh hồn thì không cần phải có sự hiểu biết rạch ròi mà cũng không cần linh hồn phải có những hành vi hiểu biết. Lý do là vì, bằng một hành vi, Thiên Chúa thông truyền cho linh hồn cả ánh sáng lẫn tình yêu, nghĩa là thông truyền cho linh hồn cái nhận thức siêu nhiên đầy trìu mến, mà chúng ta có thể nói nó tựa như một thứ ánh sáng nồng cháy, cùng lúc vừa phát sáng vừa làm nảy sinh tình yêu. Ánh sáng này hỗn độn và tối tăm đối với trí hiểu vì đây là nhận thức của ơn chiêm niệm, mà theo thánh Điônisiô, nó là tia tăm tối đối với trí hiểu [Xem pseudo- Dionisiô Thần học huyền bí 1.1].
Vì thế, sự hiểu biết nơi trí hiểu thế nào thì tình yêu nơi lòng muốn cũng vậy. Nghĩa là, cũng như nhận thức Thiên Chúa tuôn đổ vào trí hiểu là một nhận thức tổng quát và tăm tối không mang tính cách một sự hiểu biết rạch ròi, thì tình yêu nơi lòng muốn cũng thế, chỉ yêu một cách tổng quát, không cần phải hiểu rạch ròi về đối tượng được yêu. Bởi Thiên Chúa là cả ánh sáng lẫn tình yêu thần linh nên khi thông truyền chính Ngài cho linh hồn, Ngài cũng thông truyền cho cả hai quan năng trí hiểu và lòng muốn cả sự hiểu biết lẫn tình yêu. Và bởi vì Thiên Chúa là Đấng ở đời này ta không sao hiểu thấu nên, như tôi đã nói, sự hiểu biết về Ngài luôn là tăm tối và tình yêu nơi lòng muốn chúng ta ở đời này cũng rập khuôn theo sự hiểu biết ấy.
Mặc dù có đôi khi, nơi sự thông truyền tế nhị này Thiên Chúa tự thông truyền nhiều hơn và gây thương tích cho quan năng này nhiều hơn quan năng kia, khi thì sự hiểu biết được cảm nhận nhiều hơn tình yêu, khi thì tình yêu được cảm nhận nhiều hơn sự hiểu biết, cũng có đôi khi chỉ toàn hiểu biết mà chẳng yêu thương và đôi khi chỉ toàn yêu thương mà chẳng hiểu biết gì cả.
Do đó, tôi xin nói rằng khi thực hiện những hành vi tự nhiên nhờ trí hiểu, linh hồn không thể yêu nếu không hiểu. Tuy nhiên nơi những hành vi Thiên Chúa thực hiện và tuôn đổ vào linh hồn như trường hợp chúng tôi đang bàn - thì lại khác, vì Thiên Chúa có thể tự thông truyền cho quan năng này mà chẳng thông truyền cho quan năng kia. Như thế, Ngài có thể thiêu đốt lòng muốn bằng cái chạm nhẹ nồng nàn của tình yêu Ngài mà trí hiểu không hiểu thấu tựa như người ta có thể cảm thấy sức nóng của ngọn lửa dù chẳng trông thấy ngọn lửa ấy.
- Nguyên tác của Thánh GIOAN THÁNH GIÁ. Bản dịch của NGUYỄN UY NAM và Lm. TRĂNG THẬP TỰ.
(Còn tiếp)










