Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Con đường tình yêu - Yêu đến quên mình

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ CON ĐƯỜNG TÌNH YÊU

4. Yêu đến quên mình

Trong chúng ta, ai đã nếm hưởng tình yêu thì cũng biết rằng, trong tình yêu có một sự tha hóa nào đó, một sự phóng thể nào đó trong đối tượng mình yêu; nhưng có một điểm, là trong sự tha hóa đó, thứ nhất là có sự tha hóa hai chiều, A tha hóa cho B nhưng mà B cũng tha hóa cho A, và thực ra trong sự tha hóa hai chiều đó, thì A và B đã tìm gặp lại nhau trong một tương quan liên ngã vị tốt đẹp, tình yêu xuôi ngược trao ban, đáp trả hai chiều. Như vậy, nếu muốn nói rằng có một sự tha hóa tôn giáo nào đó cũng được, nhưng là tha hóa hai chiều, mà đã tha hóa hai chiều thì rốt cuộc không còn tha hóa. Ngoài chuyện tha hóa hai chiều, lại còn một chân lý này nữa, như thánh Gioan đã nói, chính Thiên Chúa đã đi bước trước, chính Ngài thương yêu ta trước, mà thực ra có thể nói, chính Ngài đã tự tha hóa để phóng thể bản thân Ngài trong tình yêu con người, và sự sự phóng thể đó được cụ thể hóa bằng cuộc nhập thể của Ngôi Hai Thiên Chúa, tức là Ngài đã phóng thể đến độ "Thiên Chúa tính" biến thành gần như bằng KHÔNG, để mang lấy thân phận con người đau thương và tội lỗi, và cụ thể hóa bằng một sự tha hóa khác nữa, là chết trên cây thập tự. Vì vậy, nếu xét về một mặt nào, con người đáp lại tình yêu của Thiên Chúa, cũng như đáp lại bất cứ tình yêu nào, có một sự tha hóa, một sự phóng thể nào đó, thì chẳng qua đó là một cái gì vô cùng tích cực vì nó đáp trả lại, thuận tình đón nhận một sự tha hóa, một sự phóng thể bắt đầu từ người yêu, và người yêu đây chính là Thiên Chúa.

Thành ra trong đức tin Kitô giáo, có một tính cách biện chứng nào đó giữa tha hóa và tự thể hiện chính mình. Con người được tạo dựng bởi tình yêu, cho tình yêu thì chỉ có thể tự thể hiện được mình trong sự tha hóa xây dựng trên động lực của tình yêu. Dùng chữ "tha hóa" xem ra có vẻ tiêu cực, nhưng nếu dùng chữ "hiến thân, se donner, s’aliéner", thực ra là "trở nên khác đi", hay nói khác đi là trao tặng chính bản thân mình. Tức là "hỉ xả", "xả" là bỏ đi, phóng thể đi, nhưng chính trong cái "xả" đó sẽ kéo theo, không phải như một mục đích, không phải như một điều ước muốn, nhưng là kết quả đương nhiên, đó là "niềm vui sướng". Cái chân lý ấy, trong Kitô giáo, được nói lên một cách rõ ràng, được thực hiện một cách cụ thể bằng cái chết của Đức Kitô; mà thực ra, con người nào cũng đã có ghi dấu chân lý đó trong đỉnh cao của tâm hồn. Cũng chính vì vậy, dù tôn giáo nào, lý tưởng nào, cuối cùng cũng tôn kính những con người hy sinh vì một lý tưởng nào đó nghĩa là bỏ mình vì cái mình yêu.

Và cuối cùng, như ta đã nói trên kia, con người là những hữu thể có chủ thể tính, ngã vị tính, tự do tính vì thế mà con người là giá trị cao nhất ở trần gian này. Do đó, trong Kitô giáo có bao hàm một quy tắc căn bản là, xét cho cùng con người chỉ có thể bỏ mình cho cùng một giá trị từ tương đương trở lên, tức là bỏ mình cho các ngã vị khác, trước hết là Ngã vị của Thiên Chúa, sau nữa là ngã vị của tha nhân, của anh em đồng loại, chứ không có bỏ mình cho bất cứ một giá trị trừu tượng, bất cứ một quy tắc trừu tượng nào cả.

Tội lỗi không phải là vi phạm những quy tắc trừu tượng, không phải là đụng đến những giá trị trừu tượng, nhưng chung qui tội lỗi là phạm đến những ngã vị khác, phá hủy mối tương quan tốt đẹp giữa các ngã vị. Ăn trộm, giết người, hiếp dâm, v.v... là xấu, không phải vì tôi phạm đến những quy tắc, nhưng khi phạm đến những quy tắc đó, tôi lại gián tiếp phạm đến chính Ngã vị của Đấng Thiên Chúa đã thiết lập những quy tắc ấy, và phạm đến ngã vị của các tha nhân mà những quy tắc ấy chẳng qua chỉ là những con đường giúp tôi đi đến tiếp cận, trong tình yêu, với các ngã vị ấy mà thôi.

Do đó, trong triết lý đạo đức Kitô giáo, "Philosophie morale", có phân biệt chữ "faute morale", nghĩa là phạm lỗi, tức là phạm quy tắc, với chữ "péché" là tội lỗi, tức là phạm đến chính Thiên Chúa có ngã vị tính, phạm đến tha nhân có ngã vị tính. Vì thế, triết lý đạo đức của Kitô giáo là một triết lý nói rằng, cái "faute morale", cái lỗi phạm quy tắc chỉ là dấu hiệu cho thấy mình sẽ đi đến chỗ cuối cùng phạm đến các ngã vị, là Ngã vị của Thiên Chúa và ngã vị của tha nhân. Xấu xa là ở chỗ đó, chứ không ở chỗ tôi không tuân phục những quy tắc trừu tượng cứng nhắc.

Thánh Phaolô có nói người của Đức Kitô thì vượt lên mọi lề luật, cũng là vậy. Vượt lên mọi lề luật không phải là vi phạm lề luật, nhưng hiểu rằng mình không phải là nô lệ lề luật; lề luật không phải là một cái gì tự nó có giá trị, mà lề luật chẳng qua là phương tiện để bảo tồn, duy trì, phát triển cái tương quan liên ngã vị cho tốt đẹp, đi đến chỗ yêu thương, nghĩa là trân trọng, vui mừng trước sự hiện hữu của các ngã vị khác mình, tức là Ngã vị của Thiên Chúa và ngã vị của tha nhân.

Tóm lại, nền triết lý đạo đức, "Philosophie morale" của Kitô giáo chỉ là một huấn lệnh: “Hãy thương yêu". Các quy phạm đạo đức chẳng qua chỉ là phương tiện để thực hiện huấn lệnh đó mà thôi, mà đối tượng của tình thương yêu, cuối cùng, chỉ là những ngã vị, ngã vị của Thiên Chúa, ngã vị của tha nhân. Thiết tưởng ít có nền triết học nào đào sâu phân tích đến một mức độ cao sâu về ba vấn đề: ngã vị tính, tự do tính và tình yêu, như trong Kitô giáo; bởi vì, nếu Thiên Chúa là nguồn gốc của mọi sự và là cùng đích của mọi loài, thì Thiên Chúa chính là một hữu thể có ngã vị tính, tự do tính và cuối cùng là Tình yêu.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.