Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Hiệp nhất với Thiên Chúa - Cảm thức tôn giáo cá nhân trong Kitô giáo (tiếp theo)

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ HIỆP NHẤT VỚI THIÊN CHÚA

2. Cảm thức tôn giáo cá nhân trong Kitô giáo (tiếp theo)

Vì vậy, trong một tâm hồn, nói thật ra là trong toàn thân của một con người còn giữ ân nghĩa với Chúa, vẫn có một hiện tượng là Thiên Chúa ở trong con người ấy và con người ấy cũng ở trong Thiên Chúa, tức là thực hiện được điều mà tôi nói là "có nhau", hay rõ ràng hơn là "ở trong nhau". Và hình ảnh cái sự có nhau đó, cái sự ở trong nhau đó không phải như một tình yêu "platonique" [Thanh cao, thuần khiết hoặc là hão huyền, lý thuyết suông. (Từ điển Triết Thần căn bản - Ngô Minh và Nguyễn Thế Minh)], chỉ trong tâm hồn lý tưởng mà thôi, nhưng ngay cả trong toàn diện con người có thể xác, mà sự phối hiệp nam nữ là một hình ảnh, đã thể hiện được nơi người tín hữu cụ thể rõ ràng dưới dạng rước Mình Thánh Chúa có trong phép Bí tích. Sự kểt hợp ấy được thể hiện một cách có thực dưới dạng ân sủng, đó là những thụ tạo mang dấu vết, hình ảnh và chính sự hiện diện của Thánh Linh ở trong lòng của mỗi một con người, chứ không phải riêng gì ở trong tâm hồn mà thôi, bởi vì nhiều khi sự hiện diện của Thiên Chúa ở trong con người đó phát huy ra, dưới một dạng sáng láng nào đó của thân xác và kéo theo những hiện tượng như bay bổng lên, như có thể vượt qua cái khung thời gian và không gian và hiện diện ở bất cứ đâu, thấy trước được tương lai và biết được những việc quá khứ. Có điều là cái hiện thực ấy, có khi phát lộ tỏ tường, như trường hợp Đức Giêsu biến hình trên núi Tabor với ba môn đệ thân yêu; có khi đương sự ý thức như một vài vị thánh đã đạt đến đỉnh cao thần hiệp, nhưng nói chung là chỉ tiềm tàng một cách vô thức, hay nói đúng hơn là siêu thức, ở trong bất cứ con người nào có đức tin và vẫn giữ ơn nghĩa với Chúa. Cái hiện thực thần hiệp ấy dường như thể hiện được một khao khát của lòng người là luôn muốn được kết hợp với tha thể thích hợp, gần như đi đến chỗ đồng nhất hóa, mà hình ảnh cụ thể nhất là hình ảnh sự kết hợp giữa đôi vợ chồng, nhưng cũng là sự kết hợp như giữa cha con, mẹ con, vua tôi, thầy trò, bạn bè, giữa người đồng bào, người đồng loại, trong hình ảnh của một nhân loại đại đồng nào đó. Hình như tôn giáo nào, triết học nào có một chiều kích hữu linh – tôi không nói là duy tâm hay duy linh – đều vươn lên một sự kết hợp nào đó với chính nguồn gốc của mọi sự, dù nguồn gốc đó được hình dung dưới một cái tâm vô ngã hoằng đại, hay một trật tự tự nhiên nào đó như trong phái Stoïcien, trong Lão giáo một phần nào có tính cách phiếm thần, hay là trở về với cái ý niệm thiện như trong Platon, hay như quan niệm Khổng giáo nói rằng thánh nhân thì cùng với trời đất mà hóa dục muôn vật; và ở nơi những tâm hồn tinh tế có xu hướng nội quan sâu xa, thì cái sự phối hiệp đó được cảm nghiệm như một hiện tượng tâm lý và có thể, như tôi vừa nói ở trên, kéo theo những hiện tượng về thể lý.

Trong lịch sử các triết thuyết, các tôn giáo có ghi chép tiểu sử của những con người đạt đến đỉnh cao sự thần hiệp ấy, hoặc là bản thân mình cảm nghiệm, trong chính nội tâm của mình, những hiện tượng tâm lý dấu chỉ của sự thần hiệp ấy, hoặc là phát lộ ra ngoài những hiện tượng mà người thứ ba có thể nhìn thấy. Plotinus, người sáng lập học thuyết Tân Platon, và những vị thiền sư, những vị đạo sĩ, những bậc thánh nhân trong Khổng giáo hình như cũng đạt đến một mức nào đó, trong kinh nghiệm, trong cảm thức thần hiệp ấy và, đương nhiên, cả Do Thái giáo và Hồi giáo, Ấn Độ giáo cũng vậy. Đứng về những phương diện tâm lý và thể lý và những phương pháp tu luyện để tạo những điều kiện về thể lý và tâm lý cho sự thần hiệp ấy xảy ra, thì hình như giữa các tôn giáo, dù là Ấn Độ giáo, Phật giáo, Lão giáo, Nho giáo, Do Thái giáo, Hồi giáo đều có những nét giống nhau; và kinh nghiệm ấy thường được mô tả như là một sự hướng thượng, hoặc là một sự hướng nội, để con người dần dần đi sâu vào hữu thể của chính mình, cũng như đi sâu vào chính hữu thể của vạn vật, ngõ hầu gặp cho được chính cái nguồn mạch của hiện hữu nằm, hoặc là trong đáy sâu của mỗi hữu thể, hoặc là trong đỉnh cao của mỗi hữu thể mà trước tiên là cái hữu thể của chính bản thân mình.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.