Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Con đường tình yêu - Tự do và hỏa ngục

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ CON ĐƯỜNG TÌNH YÊU

3. Tự do và hỏa ngục

Đến đây, tôi xin bước sang một vấn đề khác, đó là về tự do tính của con người, những hữu thể có ngã vị tính, chủ thể tính. Cái thiên đàng mà tôi vừa mới trình bày trên đây không phải là kết quả của những quy luật tất định, như một viên kim cương sáng chói hoặc như một đóa hồng tươi đẹp; vì đóa hồng tươi đẹp hoặc viên kim cương sáng chói chì là kết quả của những quy luật tất yếu, vô thức, không có tự do, không tự biết mình là đóa hồng đẹp cũng chẳng biết mình là kim cương sáng chói và cũng không muốn mình trở nên như vậy. Thực ra, đối với đóa hồng hoặc với viên kim cương, thì có cũng như không; việc tốt hay xấu, thơm hay thối, sáng hay mờ, đối với chính đóa hồng và với viên kim cương không có ý thức mà cũng chẳng có công trạng gì, cho nên rốt cuộc cũng không có ý thức là đạt hay không đạt, cũng không có thiên đàng hay là hỏa ngục. Thiên đàng hay hỏa ngục, tốt hay xấu, phúc lạc hay là đau khổ chỉ có ý nghĩa đối với những hữu thể có ngã vị tính, chủ thể tính và tự do tính.

Tự do tính ở đây không phải theo nghĩa là buông tuồng, muốn làm gì thì làm, nhưng con người là những hữu thể chính mình tự tạo lấy mình, gần tương tự như Thiên Chúa, tạo thành mọi vật từ hư không, nghĩa là mình như thế nào không phải là kết quả của một tất định máy móc, của một hệ thống quy luật sản xuất ra như các sự vật, nhưng chính mình tự tạo lấy mình trong sự hiểu biết, trong sự thuận tình, trong sự lựa chọn và trong nỗ lực thực hiện. Cái tự do tính này thì không có một uy lực vật chất nào, không có một quyền lực tinh thần nào có thể và có quyền xâm phạm. Vì vậy, có lẽ nếu muốn định nghĩa con người là gì, thì chính cái định nghĩa con người là một sinh vật có tự do tính, là định nghĩa sát sườn nhất, nói lên được cái yếu tính của con người. Và theo như nhà triết học Descartes đã nói, chính cái tự do tính là hình ảnh của Thiên Chúa nơi con người, cái tự do tính ấy làm cho con người có tính cách tuyệt đối và có thể nói, có tính cách gần như "toàn năng"; những gì tôi lựa chọn là hoàn toàn do tôi tạo nên, nếu tôi muốn thì nó có, nếu tôi không muốn thì nó không có. Những điều tôi lựa chọn có thể nói là sản phẩm từ chính sự sáng tạo của Thiên Chúa, từ không mà tạo nên có, những điều tôi có thể nói là sản phẩm từ chính sự sáng tạo của Thiên Chúa, từ không mà tạo nên có. Thật ra, với cái tự do tính, Thiên Chúa đã đặt vào tay con người một cái gì vô cùng quý giá, nhưng cũng có thể nói, là vô cùng nặng nề, vì con người hoàn toàn chịu trách nhiệm về chính bản thân mình, không thể quy cho bất cứ một cái gì; do đó, cái hình thức tự xưng thú: "Lỗi tại tôi, lỗi tại tôi, lỗi tại tôi mọi đàng’’, thoạt nhìn thì là một sự thú nhận khiêm nhường, nhưng kỳ thực đó chính là một sự hào hùng, nhận lấy mình là chủ đời mình, mình phải trả lời với đời mình, mình trách nhiệm với đời mình, mình sáng tạo chính đời mình, chứ không do bất cứ một nguyên nhân nào bên ngoài cả.

Kẻ biết nhận lỗi, bề ngoài xem ra là khiêm nhường, xét về mặt luân lý đạo đức, nhưng trong bản chất, chính là nói lên cái phẩm giá vô cùng cao quý của con người, là hữu thể chứ không phải một sản phẩm như bất cứ gì trong các sự vật, nhưng là chính mình tự tạo chính mình, có thể nói là ngang hàng sánh vai với chính Thiên Chúa. Mà vì sự ngang hàng sánh vai như thế, cho nên tự do tính ấy kéo theo một hậu quả vô cùng nghiêm trọng là có thể đổi đầu vói Thiên Chúa, có thể trả lời "không", có thể từ khước Thiên Chúa và đứng trước quyền tự do đó, thì chính Thiên Chúa, dù là toàn năng, dù là chí ái cũng đành phải "chịu thua mà rút lui".

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.