Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Những tư tưởng chịu ảnh hưởng Kitô giáo - Nguồn gốc vũ trụ (tiếp theo)

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ NHỮNG TƯ TƯỞNG CHỊU ẢNH HƯỞNG KITÔ GIÁO

1. Nguồn gốc vũ trụ (tiếp theo)

Vì vậy, như tôi đã nói trên kia, tư tưởng loài người, trước hết, chia ra làm hai phái, một phái chủ trương VÔ, và như tôi đã nói, nếu chủ trương VÔ, thì chúng ta có thể ngừng ngay đây, bởi vì đã VÔ, thì không có gì nữa cả, nhưng tôi nghĩ, có lẽ không có một trí tuệ con người nào thuộc về phái chủ trương VÔ kiểu ấy. Tôi xin mạn phép những anh chị em Ấn Độ giáo và Phật giáo, tôi cho rằng chữ hư vô, mà thường chỉ xuất hiện trong các tư tưởng Ấn Độ giáo và Phật giáo, chẳng qua để chỉ nói lên cái bất tất tính, cái vô thường tính của vũ trụ này mà thôi, chứ không phải chủ trương VÔ theo nghĩa tuyệt đối của nó. Và phái thứ hai, phái chủ trương HỮU.

Tất thảy chúng ta đều thuộc về phái HỮU, bất luận là vô thần hay hữu thần, duy tâm hay duy vật, duy lý, duy trí, duy nghiệm... đều thuộc về phái Hữu. Tức là cái câu hỏi đặt ra, "Tại sao lại có một cái gì đó, thay vì không có cái gì?" dẫn đến kết luận: có cái gì đó, mà hễ đã có thì cái có đó có tính cách vĩnh cửu và bất biến. Bất biến ở đây là bất biến trong bản chất chứ không phải bất biến dưới dạng hiện thực. Thật ra sự phân biệt giữa bản chất và hiện thực cũng là để giải quyết hai dạng như mâu thuẫn nhau, đó là hiện tượng thì đa tạp, biến đổi nhưng bản chất thì bất biến.

Những người thuộc về phái HỮU cuối cùng cũng nghĩ rằng cái HỮU đó là trường tồn vĩnh tại, và gọi đó là "tâm" là "vật", là Thượng đế, là Thiên Chúa, cho dù là khác nhau nhưng đều cùng thuộc vê phái HỮU. Khác nhau là ở chỗ quan niệm về tương quan giữa cái HỮU đó với các hữu thể riêng biệt và khác nhau ở chỗ bản chất cái HỮU đó là gì.

Đứng về phương diện thuần lý mà nói, riêng tôi nghĩ rằng, đi đến kết luận "vạn vật nhất thể" thì hợp lý hơn, tức là sự đa tạp, sự biến dịch chẳng qua chỉ là hiện tượng, còn bản chất sự vật thì chỉ có một, mà cái một đó không bao giờ thay đổi, chẳng hạn như trong tư tưởng Parménides; và như vậy, theo dòng lý trí suy luận mà nói, thì kết luận cho rằng vạn vật nhất thể, những hữu thể đa tạp biến đổi chỉ là hiện tượng.

Có một điểm khác nhau nữa, đó là quan niệm về các hiện tượng ấy đối với cái nhất thể vĩnh cửu bất biến đó như thế nào, có thể quan niệm nó như là một ảo ảnh, chứ thực ra là không có. Tôi có cảm tưởng đó là xu hướng mà Ấn Độ giáo và Phật giáo tiến tới; cũng có thể quan niệm các hữu thể đa tạp và biến dịch đó là một sự sa đọa như Platon nói đến. Theo hai xu hướng trên đây thì lý tưởng của vũ trụ này, hoặc là thoát khỏi cái ảo tưởng đa tạp của các hữu thể riêng biệt, trở về cái nhất thể uyên nguyên, tỉnh giấc ra khỏi một giấc mơ huyền ảo, như trong Ấn Độ giáo hay Phật giáo; hoặc là hướng thượng, thoát khởi sự sa đọa, phân tán, để trở về sự đồng nhất nguyên tuyền, như trong tư tưởng Platon và Tân Platon.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.