Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Hiệp nhất với Thiên Chúa - Người tĩnh tọa và khách lữ hành

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ HIỆP NHẤT VỚI THIÊN CHÚA

3. Người tĩnh tọa và khách lữ hành

Tôi xin mạn phép các anh chị em bên Phật giáo mượn một hình ảnh để so sánh. Như tôi nói ở trên kia nhiều lần, vấn đề ở đây không phải là so sánh hơn thua, nhưng chủ yếu để phân biệt sự khác nhau. Hình ảnh Đức Thích Ca điềm nhiên ngồi trên tòa sen, tuy là cũng sau một cuộc giao tranh với Ác thần dưới gốc bồ đề, khác hẳn với hình ảnh Đức Chúa Giêsu sống lại bên cửa mồ, sau những giờ vật vã từ Getsêmani cho đến khi trút hơi thở cuối cùng trên thập giá.

Có thể nói thần hiệp tự nhiên cuối cùng có một dạng thiên về an tịnh, tĩnh mịch, được mô tả trong chữ "ataraxie" của Hy Lạp, hay là thiền định của Phật giáo chẳng hạn. Trong khi đó, thần hiệp của Kitô giáo, như tôi đã nói trên kia, vẫn có một dạng lữ thứ, đợi chờ và lên đường, mà trong cuộc xuất hành đó như được mô tả qua bóng dáng dân Do Thái vượt Biển Đỏ, dưới sự truy kích của quân Ai Cập, và ngay khi vàọ sa mạc đã gặp không biết bao nhiêu là khó khăn cản trở, và rồi cuối cùng, khi đã đi vào Đất Hứa, còn phải chiến đấu qua hàng thế kỷ với các bộ lạc còn ở lại trên Đất Hứa, mới thiết lập được vương quốc của mình. Do đó, thần hiệp Kitô giáo có phần nào sôi động hơn, có một phần nào bi đát hơn và cuối cùng vẫn mang tính cách lên đường xuất hành, chứ chưa phải là đã đến nơi, đến đích. Tuy rằng Đức Giêsu có hứa hẹn ban sự an vui cho tâm hồn các môn đệ của Ngài, nhưng sự an vui này thường thường là chôn vùi sâu kín dưới đáy sâu, hoặc là trên đỉnh cao của tâm hồn, chứ ít khi mà tâm hồn được hưởng nếm như một vị ngọt, và có thể nói, càng lên cao càng ít khi được, mà nếu tâm hồn không cảnh giác, chỉ hướng về sự hưởng thụ và bám lấy nó, thì đã như rời khỏi đời sống thần hiệp đích thực; cuối cùng, chừng nào tâm hồn còn ở trần gian này, bấy giờ vẫn là trên con đường lữ thứ trần gian.

Tôi không dùng hình ảnh cuộc lưu đày, mà dùng hình ảnh cuộc xuất hành về Đất Hứa, hoặc dùng hình ảnh cuộc hành hương tiến về Đền Thánh Giêrusalem muôn thuở như đã mô tả trong sách Khải Huyền. Đền Thánh Giêrusalem ấy, chỉ khi đến ngày Cánh chung mới từ Trời xuống, còn ở trần gian này, chẳng qua thỉnh thoảng, vì muốn nâng đỡ sự hèn yếu của con người, Thiên Chúa cho bồi dưỡng bằng những an ủi thiêng liêng nào đó, như hình ảnh man-na là thức ăn được Thiên Chúa ban xuống cho đoàn lữ hành trong sa mạc. Tuy nhiên, đời sống thần hiệp càng cao, nghĩa là linh hồn càng vững mạnh, thì sự bồi dưỡng ấy càng ít cần thiết và có thể nhiều khi những người đã trưởng thành, đã vững mạnh phải kiêng khem, phải nhịn ăn để dành cho những tâm hồn yếu đuối hơn mình trong một sự hiệp thông giữa các chi thể của thân thể mầu nhiệm Đức Kitô mà những phần tráng kiện luôn nâng đỡ những phần còn non yếu. Đương nhiên cái tỉ lệ giữa tính cách an tịnh và tính cách lữ hành giao tranh đó cũng còn tùy vào tính chất của mỗi một tâm hồn, tùy theo từng nền văn hóa và có thể tùy theo bối cảnh xã hội đang trong một thời thanh bình hay đang phải trải qua ly loạn, trong một thời Giáo hội vinh quang thịnh trị hay đang lúc Giáo hội gặp phải nhiều gian nan thử thách.

Và cuối cùng, để tóm tắt sự khác biệt ấy, tôi xin dùng hình ảnh, một bên là một người ngồi tĩnh tọa, còn một bên là một khách lữ hành. Người ngồi tĩnh tọa chỉ có một mình, chẳng những không có mục đích nhằm trực diện với "cái tôi absolu" trong trong một trao đổi yêu thương bao trùm cả nhân loại và vũ trụ, mà chỉ có mục đích là chính cái ngã vị của mình cũng hòa tan trong một cái tự tại hoằng đại vô ngã. Trong khi đó, người lữ hành thì cùng đi với những lữ khách khác, cảm nghiệm được có người cùng đi với mình, cùng đi với mọi người, hay nói đúng hơn, cùng đi chính nơi bản thân mình, chính nơi bản thân mọi người.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.