Ngọn Lửa Tình Nồng - Phần phân tích - Ca khúc thứ ba

 

NGỌN LỬA TÌNH NỒNG

(Phiên bản B)

+ PHẦN PHÂN TÍCH

CA KHÚC THỨ BA

Theo kiểu phân đoạn như trên [Lửa 2,36], ca khúc thứ ba không tiếp tục mô tả diễn tiến xảy đến cho linh hồn mà đúng hơn, nó phân tích cái tình trạng được biểu lộ nơi sự trào vọt của nỗi khát mong ban đầu (Ca khúc thứ nhất). Bằng chứng là sự ám chỉ nơi câu thơ thứ hai của ca khúc thứ ba [Lửa 3,9]. Ta có thể nói rằng trên hết từ nay thánh nhân thiết tha mô tả công cuộc đang được thực hiện nơi linh hồn sau khi đã cho biết ai là tác nhân của công cuộc ấy.

Nơi phần minh giải ca khúc thứ ba này, có một điểm đặc biệt là phần bàn luận ngoài đề lại chiếm cả trọng tâm. Phần ngoài đề này dài hơn phần còn lại. Qua đó, Thánh Gioan Thánh Giá bộc lộ cho thấy tài năng bút chiến của ngài mà có lẽ chúng ta sẽ chẳng hay biết nếu không có trường hợp này để các tài năng ấy được có đất dụng võ.

Dầu vậy, bản minh giải đã khởi đầu bằng những trang đầy nét thanh sáng biểu dương các ưu phẩm của Thiên Chúa. Thánh nhân đề cập vấn đề này với tư cách một thần học gia, một nhà siêu hình học biết chắc về mình. Ngôn ngữ của ngài tuyệt hảo khi thì đầy chất triết lý khi thì đầy chất thi ca, chẳng hạn ngài chứng tỏ được sự hài hòa của một Thiên Chúa siêu việt nhưng lại ẩn bên trong vạn vật, bởi lẽ mặc dù vượt trên tất cả những gì chúng ta có thể quan niệm, Thiên Chúa vẫn lưu ngụ ở nơi đẹp đẽ nhất của chính chúng ta. “Đức Tình quân của bạn, Đấng đang ngự trong bạn và đang thực hiện bao ơn lành cho bạn, vốn là Đấng Toàn Năng nên Ngài làm điều tốt cho bạn và yêu thương bạn với sự toàn năng của Ngài” (Lửa 3,6).

Như thường thấy nơi Thánh Gioan Thánh Giá, ở đây ngài cũng dùng một hình ảnh để cụ thể hoá trực giác nằm ở trọng tâm ca khúc thứ ba. Đó là hình ảnh về tác động của không khí và lửa. Thứ vật lý thánh nhân dùng để vận dụng các chi tiết so sánh có thể đã lỗi thời, điều ấy không quan trọng. Ngọn lửa là không khí được đốt cháy, thì các chuyển động của ngọn lửa là những chuyển động gắn bó keo sơn giữa các chuyển động của không khí và lửa. Như thế Chúa Thánh Thần làm cho linh hồn chuyển động tựa như lửa làm cho không khí được đốt cháy chuyển động.

Tất cả nền thần học về sự hiệp nhất nằm ở đó cùng với tất cả hệ quả của nó. Thánh Gioan Thánh Giá không nghĩ rằng sự thụ động của linh hồn đạt tới tình trạng này khiến công trạng của linh hồn ấy bị giảm sút. Thánh nhân rõ ràng quả quyết ngược lại điều đó.

Ngay nơi ca khúc đầu tiên, thánh nhân đã đề cập đến điều ấy như sau: “Thế cho nên những nghĩa cử yêu mến của linh hồn mới vô cùng quí báu, chỉ một chuyển động mến yêu đã vô cùng đáng trọng, có giá trị hơn tất cả mọi cố công gắng sức của trọn một đời người cộng lại - nếu chưa có được sự biến đổi này ...” (Lửa 1,3). Và rồi ngài nói tiếp: “Thiên Chúa tự trao ban một cách tự do và hào phóng thế nào, thì càng hiệp nhất hơn trong Thiên Chúa, linh hồn càng trao hiến chính Thiên Chúa cho Thiên Chúa và trong Thiên Chúa một cách tự do và quảng đại” (Lửa 3,78).

Tiếp đến là đoạn văn thật lý thú bàn về chiếc bóng mà, khi bốc cháy, các ưu phẩm của Thiên Chúa phủ xuống linh hồn. Chúng ta đừng nhấn mạnh đến một sự phân tích có thể gây tranh cãi xét theo quan điểm vật lý. Chúng ta vui mừng vì sự kiện Cha thánh ám chỉ đức Trinh Nữ Maria nhắc chúng ta nhớ rằng ẩn dụ ấy được rút ra từ bản văn Tin mừng. Qua những hình ảnh ấy chúng ta đoán ra linh hồn thực sự được hiệp nhất với Thiên Chúa đến mức nào khi linh hồn cảm nghiệm được từng ưu phẩm của Ngài như thế. Các bản văn Thánh kinh lại trào dâng lên ký ức của vị thánh. Thánh nhân như đang đối diện với một thực tại sống động khi ngài gợi lại các ưu phẩm của Thiên Chúa, vì thế giọng văn ngài biến đổi và chuyển sang hình thức hô ngữ. Cuộc sống nội tâm dồi dào của thánh nhân được biểu lộ qua cuộc đối thoại bất ngờ với Ngôi Lời. Thế nhưng có lúc nào nơi tâm hồn thánh nhân lại gián đoạn cuộc đối thoại ấy?

Tiếp đến bắt đầu phần minh giải câu thơ thứ ba, nơi đây sẽ diễn ra phần bàn ra ngoài đề nói trên. Nơi ca khúc này các quan năng của linh hồn tượng trưng bằng các “hố thẳm” có khả năng đón nhận vô cùng.

Từ “vô cùng” ở đây được lặp đi lặp lại. Một khi linh hồn thực sự trống vắng mọi thứ không phải là Thiên Chúa mà Thiên Chúa vẫn chưa trao mình dứt khoát cho linh hồn thì nó sẽ đớn đau không thể chịu nổi. Ca Khúc Tâm Linh đã mô tả dài dòng thứ tình yêu nôn nóng mà câu thơ này đang đề cập. Nhắc lại ở đây tình trạng của linh hồn vào khởi điểm Ca Khúc Tâm Linh là để phân biệt rõ thời kỳ đính hôn và cuộc hôn phối tâm linh. Đính hôn chỉ mới là lời thề hứa, còn hôn phối là sự trao ban trọn vẹn.

Đính hôn là thời kỳ chuẩn bị cho sự hiệp nhất. Trong thời kỳ này, Thiên Chúa hết sức chú tâm chuẩn bị cho linh hồn đón nhận ân sủng quyết liệt này bằng những cuộc xức dầu tinh tế quí giá khôn tả. Thế nhưng! biết bao linh hồn khờ khạo đã đánh mất đi những ân sủng quí báu này, biết bao kẻ dẫn đường vụng về lẽ ra phải giúp những linh hồn này tiến lên lại khiến họ bị tụt hậu! Nhưng đây chưa phải lúc thánh nhân bàn đến điểm này. “Tuy nhiên - thánh nhân thổ lộ - lòng tôi cảm thấy hết sức xót thương và tiếc nuối nếu thấy những linh hồn ấy bị tụt hậu, Không những họ không lãnh được sự xức dầu ấy mà còn đánh mất cả những hiệu quả do sự xức dầu của Thiên Chúa. Vì thế, ở đây tôi buộc phải cảnh báo họ về những gì họ phải làm để tránh được sự thiệt hại lớn lao ấy” (Lửa 3,27).

Cũng vì đam mê giúp đỡ các linh hồn, với nỗi cảm thương ta thường thấy nơi ngài, Thánh Gioan Thánh Giá đã quyết định tạm gác đề tài chính để bàn hơn cả ba mươi trang về vấn đề này.

*****

Nguyên tác của Thánh GIOAN THÁNH GIÁ. Bản dịch của NGUYỄN UY NAM và Lm. TRĂNG THẬP TỰ.

(Còn tiếp)