Để Hiểu Đạo Chúa Hơn - Giáo hội hữu hình và vô hình - Từ tâm tình thờ phượng đến đời sống luân lý (tiếp theo)

 

ĐỂ HIỂU ĐẠO CHÚA HƠN

+ GIÁO HỘI HỮU HÌNH VÀ VÔ HÌNH

3. Từ tâm tình thờ phượng đến đời sống luân lý (tiếp theo)

Nhân đây, tôi cũng xin trình bày một ý tưởng duy nhất, tôi muốn nói rằng đời sống luân lý của Kitô giáo chỉ thâu gồm lại trong một lời duy nhất, đó là tình yêu thương, và nếu từ ngữ tình yêu không bị lạm dụng một cách lệch lạc, thì lẽ ra phải dùng chữ "tình yêu", chứ không phải "yêu thương". Tình yêu trên thế gian này được biểu hiện rõ ràng nhất, đó là tình yêu nam nữ và tôi xin nhắc lại, những so sánh tôi sắp trình bày đây là để nêu bật tính chất độc đáo của nền luân lý Kitô giáo, chứ không phải nói chuyện hơn thua. Vậy, tôi xin miễn bàn đến những qua niệm về tương quan nhân loại của các học thuyết như của Platon, Stoïcien, của các nhà hiền triết khác, tôi chỉ đề cập đến hai quan niệm mà người Việt chúng ta đã đón nhận là quan niệm từ bi của Phật giáo và quan niệm ái nhân của Khổng Mạnh.

Khi nói rằng nền luân lý của Kitô giáo thâu gồm lại trong hai chữ "tình yêu", tôi cố ý tránh dùng chữ "yêu thương" vì là không muốn dùng đến chữ "thương", chỉ trừ vùng Thừa Thiên - Huế dùng chữ "thương" đồng nghĩa với chữ "yêu", còn nhìn chung thì người Việt ta, khi nói đến chữ "thương" thì thường ít nhiều ý thức, hoặc là trong tiềm thức, không thể không có sự liên tưởng nào đó đến một chữ khác, đó là "thương xót" hoặc thấp hơn là "thương hại". Chúng ta cũng thấy lòng thương người được biểu hiện dưới dạng giúp đỡ kẻ hoạn nạn, thiếu thốn, đau khổ, đem lại cho họ sự an ủi, giúp họ ở nhiều khía cạnh từ cơm ăn áo mặc cho đến những buồn vui của kiếp người ở giữa thế gian này. Sở dĩ như vậy là vì, trên thực tế, cuộc sống con người giữa thế gian này đa phần thường gặp phải những tiêu cực, cần sự giúp đỡ, càn sự an ủi của đồng loại; và nhất là trong những lý thuyết có hơi nhấn mạnh đến khía cạnh tiêu cực của cuộc sống dưới dạng đau khổ, thì cái tương quan giữa con người với nhau lại càng nhấn mạnh đến phương diện giúp người hoạn nạn, cứu người đau khổ, an ủi kẻ buồn phiền, v.v... Và như trong Phật giáo, cái tình cảm "thương" đó được diễn tả bằng chữ "từ bi", vượt quá giới hạn của loài người mà bao trùm hết thảy mọi loài chúng sinh và những ý tưởng cao vời trong Phật giáo được biểu hiện dưới hình ảnh của Đức Quán Thế Âm Bồ Tát, được gọi là đấng cứu khổ cứu nạn, và phát nguyện của ngài là khi nào chúng sinh cuối cùng thoát khỏi trầm luân đau khổ để đi vào cõi Niết Bàn cực lạc, bấy giờ ngài mới là chúng sinh cuối cùng bước vào.

Cũng chẳng giấu gì các anh chị, trước khi thành Kitô hữu, tôi đã có một thời gian chiêm ngưỡng Đức Thích Ca và một phần nào cũng chịu ảnh hưởng những lời giáo huấn vô cùng cao siêu, tốt đẹp của ngài, do đó, trong vấn đề tình cảm, đối với các sinh vật khác, lời dạy giới sát sinh của ngài vẫn đang còn lưu lại ảnh hưởng trong tâm hồn tôi và ít nhiều chi phối cuộc sống của tôi khi tiếp xúc với các sinh vật.

Trong Giáo hội Công giáo cũng có một vị thánh, thánh Phanxicô Assisi, cũng đã có một thái độ và cảm tính đối với các sinh vật khác được ngài biểu lộ bằng cách gọi các sinh vật ấy là anh, là chị, là em; thậm chí ngài còn dùng cách xưng hô anh, chị, em đối với các thụ tạo vô tri vô giác. Phần lớn sinh hoạt bác ái của Giáo hội Kitô giáo, trong hai mươi thế kỷ quá, cũng nói rõ lên tính cách thương giúp những con người rơi vào cảnh đau thương, thiếu thốn, chẳng hạn như hiện nay, toàn thể thế giới đều để ý đến Mẹ Têrêsa Calcutta, hoặc nữa là, trong thực tế lúc này, các nữ tu chăm sóc những người mắc bệnh nan y được xem như là tiêu biểu của một nền luân lý Kitô giáo chú trọng đến việc thương giúp những người bất hạnh phải chịu đau khổ, và đau khổ đó có thể đến từ bệnh hoạn, cũng có thể đến từ bất công xã hội, v.v...; những sinh hoạt, nói chung, thường được gọi là những hoạt động từ thiện, bác ái, thì theo như lời Thánh Augustinô đã nói: "Từ thiện bác ái chỉ là điều kiện thấp của lòng yêu người mà thôi".

Bản chất tình yêu, như thánh Augustinô đã nói: "Tôi yêu ai là khi tôi thấy vui mừng vì sự hiện hữu của người ấy", chứ không để ý đến khía cạnh họ giàu sang hoặc nghèo đói, đau khổ hoặc hạnh phúc. Tình yêu là một chiều kích của con người quý trọng sự hiện hữu, từ sự hiện hữu của Thượng đế đến sự hiện hữu của tha nhân và của bất cứ thụ tạo nào; và nếu cần, hy sinh cả sự hiện hữu của mình để vun quén, tài bồi, phát triển sự hiện hữu của những hữu thể ấy. Có thể nói, đối với những hiện hữu, với những hữu thể ấy, trong độc đáo tính, duy nhất tính dù là của một đóa hoa hoặc của một con người, ta đều có thái độ tương tự như một người yêu đối với một người yêu, tức là trên thế gian này chỉ có một mình người yêu của ta thôi.

(Còn tiếp)

- "Để Hiểu Đạo Chúa Hơn" - Thế Tâm Nguyễn Khắc Dương.